به گزارش انجمن صنفی گوهرسنگ ایران به نقل از صدای زرند پس از انتشار ویدئویی از مراسم رونمایی از آنچه «بزرگترین شهابسنگ ایران» در گرگان نامیده شد، واکنشها و ابهامات بسیاری در فضای علمی و رسانهای کشور شکل گرفت. خبرنگار صدای زرند در گفتوگویی اختصاصی با دکتر مسعود کیانی (رئیس کمیته علمی و پژوهشی دبیرخانه ملی شهابسنگ ایران)، استاد داریوش طحانی آسمانی (رئیس کمیته کاوشگران حرفهای) و محمد اسلامی (رئیس دبیرخانه ملی شهابسنگهای ایران)، دیدگاه رسمی این نهاد را جویا شد.
گفتوگو با دکتر مسعود کیانی
رئیس کمیته علمی و پژوهشی دبیرخانه ملی شهابسنگ ایران
در روزهای گذشته ویدیویی از مراسم رونمایی از «بزرگترین شهابسنگ ایران» در گرگان منتشر شد که بازتاب زیادی در شبکههای اجتماعی داشت. آیا این اقدام با اطلاع یا مجوز دبیرخانه ملی شهابسنگ ایران انجام شده بود؟
خیر، دبیرخانه در جریان برگزاری آن مراسم نبود و مجوزی نیز برای آن صادر نکرده بود. با این حال، ما موضوع را با رویکرد علمی و گفتوگومحور پیگیری میکنیم، نه با نگاه سلبی. آنچه برای ما اهمیت دارد، درستی علمی ادعاها و پرهیز از انتشار اطلاعات نادرست در فضای عمومی است.
گاهی اشتیاق زیاد برای معرفی یک یافته باعث میشود بررسیهای تخصصی نادیده گرفته شود. ما در دبیرخانه تلاش داریم همهی کشفیات واقعی، صرفنظر از اینکه توسط چه فرد یا گروهی انجام شدهاند، در چارچوب علمی و با حفظ نام کاشف ثبت شوند.
آیا نمونه معرفیشده از نظر علمی بررسی شده است؟
تا امروز گزارشی از آزمایشگاههای معتبر دربارهی ترکیب و ساختار این سنگ به دبیرخانه نرسیده است. ما از برگزارکنندگان خواستهایم نمونه را برای بررسی علمی ارائه دهند تا نتیجه بر اساس دادههای واقعی اعلام شود. تنها از طریق آزمایشهای دقیق میتوان گفت آیا واقعاً شهابسنگ است یا خیر.
ما آمادهایم تا با گروههای محلی همکاری کنیم و در صورت تأیید منشأ فرازمینی، نمونه در فهرست ملی شهابسنگهای ایران با ذکر نام محل و کاشف ثبت خواهد شد.
برای ثبت رسمی یک شهابسنگ چه مراحلی باید طی شود؟
ابتدا بررسیهای فیزیکی و ظاهری انجام میشود، سپس نمونه در آزمایشگاههای ژئوشیمی و میکروسکوپی بررسی عنصری میگردد. اگر نشانههای منشأ فرازمینی مشاهده شود، پرونده به کمیته علمی دبیرخانه ارسال میشود و پس از تأیید، نتیجه به عموم جامعه گزارش میشود.
هدف ما ایجاد مسیر شفاف و معتبری است تا هر یافته علمی از ایران با نام یابنده و منطقه کشف، در سطح جهانی شناخته شود.
گفتوگو با استاد داریوش طحانی(آسمانی)
رئیس کمیته کاوشگران حرفهای دبیرخانه ملی شهابسنگ ایران
اگر فردی در کویر یا منطقهای سنگی پیدا کند که احتمال میدهد شهابسنگ باشد، چه باید بکند؟
ما همیشه از همکاری مردم، کاوشگران محلی و طبیعتگردان استقبال کرده و میکنیم. بسیاری از کشفهای مهم جهان را شهروندان عادی انجام دادهاند.
بهترین کار این است که ابتدا از سنگ عکس بگیرند و مشخصات مکانی را ثبت کنند، سپس اطلاعات را برای دبیرخانه ملی شهابسنگ ایران (واقع در دانشگاه آزاد اسلامی زرند) یا دانشگاهها و مؤسسات علمی همکار دبیرخانه بفرستند تا بررسی اولیه انجام شود.
در صورت تأیید، دبیرخانه با حفظ نام کاشف و منطقه، فرایند علمی را پیش میبرد. تأکید ما بر مشارکت و ثبت رسمی است، نه محدودیت یا تملک. یافتههای مردم باید با پشتوانه علمی در پرونده رسمی کشور ثبت و ماندگار شوند.
در فضای مجازی افرادی با عنوان «کاشف شهابسنگ» فعالیت میکنند و حتی نمونههایی را برای فروش میگذارند. نظر دبیرخانه دربارهی این پدیده چیست؟
شهابسنگ ارزش مادی دارد، اما ارزش علمی و فرهنگی آن بسیار بیشتر است. متأسفانه در برخی موارد، سنگهای عادی با عنوان شهابسنگ فروخته میشوند که موجب ضرر مردم و آسیب به اعتماد عمومی میشود.
دبیرخانه در حال طراحی سامانه ملی راستیآزمایی شهابسنگها است تا افراد بتوانند نمونههای خود را رایگان یا با هزینهای اندک بررسی کنند. همچنین با همکاری پلیس فتا و رسانهها برنامههای آموزشی و اطلاعرسانی برای جلوگیری از کلاهبرداریهای این حوزه تدوین میشود.
بیشتر بخوانید:
شهاب سنگ گرگان یا تشویش اذهان عمومی ؟
گفتوگو با محمد اسلامی
رئیس دبیرخانه ملی شهابسنگهای ایران
در کشور نهادهای مختلفی دربارهی شهابسنگها فعالیت دارند. آیا این باعث سردرگمی نمیشود؟
درست است؛ این حوزه ماهیتی چندرشتهای دارد. شهابسنگها هم وجه زمینشناسی دارند، هم میراث طبیعی و هم ارزش پژوهشی. دبیرخانه ملی دقیقاً برای هماهنگی میان این بخشها تشکیل شده است تا مسیر علمی و اجرایی واحدی ایجاد کند.
ما در حال تدوین دستورالعمل ملی شهابسنگها هستیم که همکاری میان سازمان زمینشناسی، وزارت میراث فرهنگی، دانشگاهها و انجمنهای علمی را سامان دهد تا هیچ موازیکاری رخ ندهد و همه ذیل یک سازوکار مشترک فعالیت کنند.
رسانهها گاهی بدون بررسی کافی خبرهای مربوط به شهابسنگها را منتشر میکنند. آیا برنامهای برای همکاری با رسانهها دارید؟
حتماً. یکی از برنامههای اصلی ما آموزش خبرنگاران علم است. در همکاری با دانشگاهها، کارگاههایی برگزار میشود تا خبرنگاران با شاخصهای شهابسنگ و نحوه بررسی علمی آن آشنا شوند.
رسانهها میتوانند نقش اصلی را در تفکیک «خبر واقعی» از «ادعاهای هیجانی» داشته باشند و به ارتقای سواد علمی جامعه کمک کنند.
برنامههای آینده دبیرخانه چیست؟
در حال ایجاد بانک ملی شهابسنگهای ایران هستیم تا همه نمونههای تأییدشده با دادههای علمی، تصاویر و نام کاشفان ثبت شوند. همچنین در تدارک همکاریهای بینالمللی برای توسعه تعاملات علمی هستیم.
چشمانداز ما این است که ایران نه فقط در کشف، بلکه در پژوهش و مستندسازی علمی شهابسنگها جایگاه برجستهای در منطقه داشته باشد.
